رباعیات خیام

رباعیات، مجموعه‌ای از چارانه‌های منسوب به حکیم عمر خیام نیشابوری (۱۰۴۸ تا ۱۱۳۱ میلادی)، از شناخته‌شده‌ترین اشعارِ فارسی در سراسرِ جهان است. خیام پیش از آنکه شاعر شناخته شود، ریاضی‌دان و ستاره‌شناسی بزرگ بود.

او در جبر پیشرو بود و در حلِّ معادلاتِ درجهٔ سوم راه‌گشایی کرد، و در اصلاحِ گاه‌شماریِ ایرانی نقشی بنیادین داشت؛ تقویمِ جلالی که به فرمانِ ملک‌شاهِ سلجوقی و به یاریِ خیام و دیگر منجمان سامان یافت، از دقیق‌ترین گاه‌شماری‌های جهان است.

رباعیاتِ خیام درنگی است بر ناپایداریِ جهان، رازِ مرگ و ارزشِ دریافتنِ همین دم. لحنِ پرسش‌گر و شک‌اندیشِ او، که در برابرِ جزم‌اندیشی می‌ایستد و به خردِ آدمی و شادیِ زیستن فرا می‌خواند، این شعرها را در هر روزگاری تازه نگاه داشته است.

در سال ۱۸۵۹ میلادی، ترجمهٔ ادوارد فیتزجرالد رباعیات را به جهانِ انگلیسی‌زبان شناساند و خیام را به شهرتی جهانی رساند. برای ایرانیِ دور از میهن، رباعیات هم یادآورِ میراثِ علمیِ ایران است و هم دعوتی به آرامش و قدرِ لحظه دانستن.