درباره گاهشماری شاهنشاهی

گاهشماری شاهنشاهی همان گاهشماری خورشیدی ایرانی است با مبدأ راستینش: تاج‌گذاری کوروش بزرگ در سال ۵۵۹ پیش از میلاد. ماه‌ها، فصل‌ها و کبیسه‌ها با تقویم شمسی یکی است و تنها شماره سال جابه‌جا می‌شود؛ امروز به‌جای سال ۱۴۰۵، سال ۲۵۸۵ شاهنشاهی است — شماره‌ای که تمام درازای تمدن ایرانی را یک‌جا در خود دارد.

مبدأ تقویم رسمی امروز ایران، هجرت پیامبر اسلام است؛ یعنی ۱۱۸۰ سال تمدن ایرانی — از کوروش و داریوش تا ساسانیان — پیش از «سال یک» آن جا می‌ماند. گاهشماری شاهنشاهی این شکاف را می‌بندد و سال‌شماری را از نخستین دولت فراگیر ایرانی آغاز می‌کند. هر بار که کسی به‌جای ۱۴۰۵ می‌نویسد ۲۵۸۵، آن پیوستگی پاک‌شده را دوباره برقرار می‌کند.

کوروش دوم در سال ۵۵۹ پیش از میلاد بر تخت نشست و شاهنشاهی هخامنشی را بنیان گذاشت — نخستین دولت جهانیِ تاریخ که با رواداری دینی و احترام به مردمان سرزمین‌های گوناگون اداره می‌شد. منشور او را بسیاری نخستین اعلامیه حقوق بشر می‌دانند؛ مبدأ این گاهشماری یادآور همان آغاز است.

این گاهشماری ساخته امروز نیست: در سال ۲۵۳۵ شاهنشاهی (۱۳۵۵ خورشیدی)، در دوران محمدرضا شاه پهلوی، تقویم رسمی ایران شد تا سال‌شماری ملی بر بنیان‌گذاری دولت ایرانی استوار باشد. جمهوری اسلامی پس از ۱۳۵۷ آن را برچید — و همین برچیدن نشان می‌دهد که شماره سال تنها یک عدد نیست؛ بیانیه‌ای درباره هویت است.

این تقویم جشن‌های باستانی ایرانی را در دل خود دارد:

• · نوروز — آغاز سال نو ایرانی
• · مهرگان — جشن مهر و دوستی
• · شب یلدا — بلندترین شب سال
• · جشن سده — پیدایش آتش
• · چهارشنبه‌سوری — جشن آتش در آستانه نوروز
• · تیرگان — جشن آب