دیوان حافظ

دیوان حافظ، مجموعهٔ نزدیک به پانصد غزل از خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی (حدود ۱۳۱۵ تا ۱۳۹۰ میلادی)، اوج هنر غزل در زبان فارسی است. حافظ در شیراز زاده شد، در همان شهر زیست و درگذشت، و به سبب ژرفای کلامش لقب «لسان‌الغیب» یافت.

شعر حافظ آمیزه‌ای است از عشق، می و معنا، در کنار نقدی گزنده بر ریا و زهدفروشی. شخصیتِ «رند» در شعر او — آزاده‌ای که ظاهرِ پرهیزگاران را برنمی‌تابد و به صداقتِ درون پای‌بند است — نمادِ آزادگی و ستیز با دورویی شده است.

دیوان حافظ در فرهنگ ایرانی جایگاهی یگانه دارد: در بسیاری از خانه‌ها نگه داشته می‌شود و «فالِ حافظ» بر سرِ سفرهٔ هفت‌سینِ نوروز و شبِ یلدا آیینی دیرینه است. شعر او چنان در زبان مردم رسوخ کرده که بسیاری بیت‌هایش را بی‌آنکه بدانند از حافظ است، به کار می‌برند.

آوازهٔ حافظ از مرزهای ایران فراتر رفت؛ گوته، شاعر بزرگ آلمانی، دیوان غربی–شرقی خود را به الهام از او سرود. برای ایرانیِ مهاجر، گشودنِ دیوان و گرفتنِ فال، لحظه‌ای است که خانه و خاطره و زبانِ مادری در کفِ دست جمع می‌شود.