منطق‌الطیر

منطق‌الطیر، اثرِ عرفانیِ فریدالدین عطار نیشابوری (حدودِ ۱۱۴۵ تا ۱۲۲۱ میلادی)، یکی از شاهکارهای شعرِ تمثیلیِ فارسی است که حدودِ سال ۱۱۷۷ میلادی سروده شد. عطار در این منظومه، سفرِ جانِ آدمی به سویِ حقیقت را در قالبِ داستانی از پرندگان به تصویر می‌کشد.

گروهی از پرندگان به راهنماییِ هدهد آهنگِ یافتنِ سیمرغ، شاهِ پرندگان، می‌کنند. آنان باید از هفت وادیِ دشوار بگذرند: طلب، عشق، معرفت، استغنا، توحید، حیرت، و سرانجام فقر و فنا. در این راه بسیاری از پای می‌افتند و تنها شماری اندک به مقصد می‌رسند.

در پایان، پرندگانِ بازمانده درمی‌یابند که سیمرغی بیرون از خویش در کار نیست؛ بازیِ ظریفِ واژگان در «سی‌مرغ» نهفته است — همان سی پرنده‌ای که به پایانِ راه رسیده‌اند و حقیقت را در آینهٔ وجودِ خود بازمی‌یابند. این تمثیل، بیانی ژرف از فنا و یگانگی در عرفانِ ایرانی است.

برای خوانندهٔ امروز، منطق‌الطیر هم اثری از زیباییِ خیره‌کننده است و هم راهنمایی برای درون‌نگری؛ سفری نمادین که هر انسانی، در هر کجای جهان، می‌تواند آن را از آنِ خود بداند.