بخش ۴ - گفتار اَندر آفرینشِ مَردُم

پس از آفرینشِ جانوران، نوبت به پیدایشِ «انسان» رسید که کلیدِ رمزگشایِ تمامِ قفل‌های هستی است. او بر خلافِ دیگر جانداران، سرش را همچون سروی بلند افراشته نگه می‌دارد، سخنِ نیکو می‌گوید و خرد را به کار می‌بندد؛ و چون پذیرنده‌ی هوش و رای است، تمامِ دد و دام فرمان‌بردارِ اویند. اگر از دریچه‌ی خرد و حقیقت بنگری، درخواهی یافت که انسان تنها یک نام نیست، بلکه گلِ سرسبدِ آفرینش است که از پیوندِ نیروهای جهانِ مینوی و مادی پرورش یافته است. بدان که گرچه انسان در ترتیبِ زمانیِ خلقت، آخرین موجودی بود که پا به عرصه نهاد، اما در نیتِ خداوند، نخستین و برترین هدفِ آفرینش بود؛ پس تو ای انسان، قدرِ خود را بدان و گمان مبر که بیهوده و برای بازی آفریده شده‌ای. اکنون که جایگاهِ والای خود را شناختی، به عاقبتِ کار بیندیش و بهترین راه را برگزین. رواست که تنِ خود را برای کسبِ دانش و آگاهی به رنج افکنی، چرا که تنها راهِ رهایی از دامِ بلاها، دانایی است. به این گنبدِ گردان و آسمانِ تیزرو نگاه کن که شادی و غم، و درد و درمان از گردشِ اوست؛ آسمانی که بر خلافِ جسمِ ما هرگز پیر و فرسوده نمی‌شود، دمی آرام نمی‌گیرد و تباهی نمی‌پذیرد، اما حسابِ روزگار و فزونی و کاستیِ ما در گردشِ او نهان است.