سقوط بهشت

سقوط بهشت، نوشته اندرو اسکات کوپر، تاریخ‌نگار و روزنامه‌نگار آمریکایی، جامع‌ترین روایت تک‌جلدی مدرن از فصل پایانی سلسله پهلوی است. کوپر که پیش‌تر کتاب «پادشاهان نفت» را نوشته بود، این اثر را در سال ۲۰۱۶ میلادی و بر پایهٔ اسنادِ دولتیِ تازه از طبقه‌بندی خارج‌شده و ده‌ها گفت‌وگوی دست‌اول — از جمله با شهبانو فرح پهلوی و شماری از رجال دربار — منتشر کرد.

کتاب روایتی زمان‌مند از سال ۱۹۴۱ تا فروپاشی سلطنت در سال ۱۹۷۹ میلادی به دست می‌دهد: کودکی و پادشاهی محمدرضا شاه، پیوند با فرح دیبا، برنامه نوسازی، زندگی درباری و روزهای پایانی انقلاب. کوپر تصویری همدلانه‌تر از شاه در برابر بسیاری از زندگی‌نامه‌های پیشین ترسیم می‌کند و بر آن است که چهره تاریخی او به‌ناروا مخدوش شده و نقش شهبانو فرح پهلوی به‌عنوان اصلاح‌گری ناکام کمتر از شایستگی‌اش دیده شده است.

برای خواننده دیاسپورا که می‌خواهد ریشه‌های سقوط ایران شاهنشاهی را فراتر از شعارها بشناسد، سقوط بهشت نقطه ورود ارزشمندی است؛ اثری که به‌سبب پایه اسنادی و مصاحبه‌محورش خواندنی است و بهتر است در کنار روایت‌های انتقادی‌تر خوانده شود تا سنجیده‌ترین برداشت به دست آید.