گاهشماری شاهنشاهی

بخش ۳ - بنیان کردن آهنگری و صنعت‌های دیگر به دست هوشنگ

فردوسی · شاهنامه

خوانش: فرید حامدشنیدن دکلمه در گنجور

چو بشناخت آهنگری پیشه کرد

از آهنگری ارّه و تیشه کرد

چو این کرده شد چارهٔ آب ساخت

ز دریای‌ها رودها را بتاخت

به جوی و به رود آب‌ها راه کرد

به فرخندگی رنج کوتاه کرد

چراگاه مردم بدان برفزود

پراگند پس تخم و کشت و درود

برنجید پس هر کسی نان خویش

بورزید و بشناخت سامان خویش

بدان ایزدی جاه و فرّ کیان

ز نخچیر گور و گوزن ژیان

جدا کرد گاو و خر و گوسفند

به ورز آورید آن‌چه بُد سودمند

ز پویندگان هر چه مویش نکوست

بکشت و به سرشان برآهیخت پوست

چو روباه و قاقم چو سنجاب نرم

چهارم سمور است کش موی گرم

بر این گونه از چرم پویندگان

بپوشید بالای گویندگان

برنجید و گسترد و خورد و سپرد

برفت و به جز نام نیکی نبرد

بسی رنج برد اندر آن روزگار

به افسون و اندیشهٔ بی‌شمار

چو پیش آمدش روزگار بهی

از او مردری ماند تخت مهی

زمانه ندادش زمانی درنگ

شد آن هوش هوشنگ با فرّ و سنگ

نه پیوست خواهد جهان با تو مهر

نه نیز آشکارا نمایدت چهر

خلاصهٔ شعر

هوشنگِ شاه پس از شناختِ آتش، پیشه‌ی آهنگری را بنیاد نهاد و با ساختنِ اره و تیشه، ابزارِ کار و سازندگی را برای آدمیان فراهم کرد. او سپس با تدبیرِ خود، آبِ رودخانه‌ها را از سرچشمه‌ها به سوی دشت‌ها هدایت کرد و با کندنِ جوی‌ها، رنجِ دسترسی به آب را کوتاه نمود تا چراگاه‌ها و کشتزارها آباد شوند. او به مردم آموخت که چگونه بکارند و درو کنند تا هر کس با رنجِ بازوی خویش نان بخورد و سامانِ زندگیِ خود را بشناسد. هوشنگ با فرّ کیانیِ خود، حیواناتِ سودمند مانند گاو و خر و گوسفند را از جانورانِ وحشی و شکاری جدا کرد و آن‌ها را برای کشاورزی و بهره‌برداری به کار گرفت؛ همچنین از پوستِ نرمِ حیواناتی چون روباه و سنجاب و سمور، جامه‌هایی گرم برای پوششِ مردم فراهم ساخت. او سال‌ها برای آسایشِ خلق رنج کشید، سفره‌ی تمدن را گسترد، از زندگی بهره برد و سرانجام جهان را به دیگری سپرد و رفت، و از آن‌همه جلال و جبروت، تنها نامِ نیک برایش به یادگار ماند. زمانه به او نیز مهلتِ جاودانگی نداد و آن‌همه هوش و ذکاوت در دلِ خاک رفت؛ چرا که رسمِ دنیا همین است و با هیچ‌کس پیمانِ وفاداریِ ابدی نمی‌بندد و چهره‌ی پنهانِ خود را آشکار نمی‌کند.

متن از گنجور · ganjoor.net · دکلمه: فرید حامد

دیگر آثار فردوسی

بخش ۳ - بنیان کردن آهنگری و صنعت‌های دیگر به دست هوشنگ — فردوسی | گاهشماری شاهنشاهی