جشن اسفندگان (سپندارمذگان)

جشن اسفندگان یا سپندارمذگان، روز زمین و روز زن است. در گاهشماری کهن ایرانی هر روز ماه نامی داشت؛ هرگاه نام روز با نام ماه یکی می‌شد، آن روز را جشن می‌گرفتند. اسفندگان از همین‌جاست، روز سپندارمذ در ماه اسفند. مهرگان و تیرگان و آبانگان نیز به همین آیین نام گرفته‌اند.

سپندارمذ (سپنته آرمیتی) یکی از امشاسپندان است، نگهبان زمین و نماد فروتنی و مهر پاک. زمین در باور ایرانی مادری است که همه‌چیز از او می‌روید و همه‌چیز به او بازمی‌گردد؛ از همین رو روز او را روز گرامی‌داشت زنان نیز دانسته‌اند. ابوریحان بیرونی در «آثارالباقیه» از این روز یاد کرده و نوشته است که در آن، مردان به زنان خانه پیشکش می‌دادند و بار خانه از دوش آنان برداشته می‌شد.

دربارهٔ روز برگزاری دو خوانش هست و هر دو ریشه دارند. در ایران باستان که همهٔ ماه‌ها سی‌روزه بودند، سپندارمذ پنجمین روز ماه بود و بیشتر ایرانیان امروز نیز پنجم اسفند را می‌گیرند. اما زرتشتیان ایران که گاهشماری فصلی خود را نگاه داشته‌اند، آن را برابر با بیست‌ونهم بهمن برگزار می‌کنند، چون در گاهشماری امروزی شش ماه نخست سال سی‌ویک‌روزه است و شمارش روزها جابه‌جا می‌شود. این برگه پنجم اسفند را می‌آورد.

امروز ایرانیان اسفندگان را همچون روز عشق ایرانی زنده کرده‌اند؛ جشنی کهن‌تر و از آنِ خود، به‌جای ولنتاین. هدیه و گل، یادکردِ مادران و همسران، و بازخوانی پیوند ایرانیان با زمینی که بر آن ایستاده‌اند.