نظامی
Nezami · سرایندهٔ داستانهای عاشقانه
حدود ۵۲۰ تا ۵۸۸ خورشیدیگنجه، اران12 شعر
نظامی گنجوی، منظومهٔ عاشقانه را به قلهٔ پارسیِ آن رساند. خمسهٔ او، پنج گنج (از جمله لیلی و مجنون و خسرو و شیرین)، قرنها معیارِ شعرِ روایی را در سراسرِ جهانِ پارسیزبان تعیین کرد.
لیلی و مجنون از آناتولی تا هند نمونهٔ آرمانیِ عشقِ پاک شد؛ داستانی پارسی که به دهها زبان بازگفته شد و هرگز از آن فراتر نرفتند.
خمسه(12)
- خداوندا درِ توفیق بگشایبخش ۱ - سرآغاز
- به نام آنکه هستی نام ازو یافتبخش ۲ - در توحید باری
- خبر داری که سیاحان افلاکبخش ۳ - در استدلال نظر و توفیق شناخت
- خدایا چون گِلِ ما را سرشتیبخش ۴ - آمرزش خواستن
- محمد کآفرینش هست خاکشبخش ۵ - در نعت رسول اکرم صلی الله علیه وسلم
- چو طالع، موکبِ دولت روان کردبخش ۶ - در سابقهٔ نظم کتاب
- چو سلطان جوان، شاه جوانبختبخش ۷ - در ستایش طغرل ارسلان
- به فرخفالی و فیروزمندیبخش ۸ - ستایش اتابک اعظم شمسالدین ابوجعفر محمدبن ایلدگز
- زهی دارنده اورنگ شاهیبخش ۹ - خطاب زمینبوس
- سبک باش ای نسیم صبح گاهیبخش ۱۰ - در مدح شاه مظفرالدین قزل ارسلان
- مرا چون هاتف دل دید دمسازبخش ۱۱ - در پژوهش این کتاب
- مرا کـَز عشق بِه ناید شعاریبخش ۱۲ - سخنی چند در عشق